رقابت برای کسب جایزه اسکار، مدتهاست که از عرصهای صرفاً سینمایی فراتر رفته و به میدانی برای کشمکشهای گفتمانی، فرهنگی و حتی سیاسی تبدیل شده است. در این میان، خبر حضور سه فیلم با محوریت فلسطین در فهرست اولیه بخش بینالملل اسکار ۲۰۲۶-متشکل از آثار «صدای هند رجب» از تونس، «همه آنچه که از تو باقی مانده است» از اردن و «فلسطین ۳۶» از فلسطین- را باید به مثابه زلزلهای در این میدان تفسیر کرد. این رویداد تصادفی نیست، بلکه نقطه اوج یک روند فزاینده و نشانهای روشن از جهانی شدن بیامان مسئله فلسطین است، آنگونه که دیگر نمیتوان آن را در چارچوبی منطقهای محصور ساخت.
تحلیل سهگانه فلسطینی: فراتر از یک روایت واحد
نکته حائز اهمیت در این حضور سهگانه، تنوع زوایای روایی و جغرافیای تولید است. این امر نشان میدهد مسئله فلسطین به دغدغهای مشترک در جهان عرب و فراتر از آن تبدیل شده است.
-«فلسطین ۳۶» (نماینده فلسطین): عنوان فیلم به طور واضح به یک نقطه عطف تاریخی—شاید اشغال، نکبت یا مقاومت—اشاره دارد. این فیلم احتمالاً در پی احیای حافظه تاریخی و پیوند نسل حاضر با ریشههای مبارزه است و بر هویت و حق تاریخی فلسطین تأکید میکند.
-«همه آنچه که از تو باقی مانده است» (نماینده اردن): این عنوان عمیقاً شخصی و عاطفی، روایت را به سطح انسانی رنج، فقدان و تعلق خاطر میکشاند. احتمالاً این فیلم نه بر سیاست کلان، که بر تراژدی روزمره مردم، آوارگی و اشتیاق برای بازگشت متمرکز است و مخاطب جهانی را از طریق احساسات مشترک انسانی درگیر میکند.
– «صدای هند رجب» (نماینده تونس): با محور قرار دادن یک شخصیت زن، این فیلم صدایی را که غالباً به حاشیه رانده شده، در مرکز توجه قرار میدهد. این اثر احتمالاً به نقش زنان در نبرد، مقاومت یا حفظ بافت اجتماعی میپردازد و ابعاد اجتماعی مبارزه را آشکار میسازد.
این سهگانگی نشان میدهد سینمای متعهد به فلسطین، تکصدا و یکبعدی نیست، بلکه قادر است از مناظر گوناگون واقعیت پیچیده اشغال و مقاومت را واکاوی کند.
روایت صهیونیسم در مسیر فروپاشی
این جهش کیفی در توجه نهادهای سینمایی معتبر جهان به چند عامل کلیدی وابسته است:
-شکاف در دیوار روایی: سالها تلاش شبکههای رسانهای و لابیهای صهیونیستی برای تحریف روایت تاریخی و انسانی فلسطین، در دهه اخیر با ظهور شبکههای اجتماعی و مستندسازان مستقل با شکست مواجه شده است. تصاویر واقعی ظلم، اشغال و آپارتاید دیگر قابل کنترل نیست.
-جنگ غزه به مثابه نقطه عطف: خشونت بیسابقه و کشتار غیرنظامیان در غزه طی سالهای اخیر، افکار عمومی جهان—حتی در غرب—را عمیقاً تحت تأثیر قرار داده و موجی از همدلی و خیزش مدنی را به نفع فلسطین ایجاد کرده است. سینما به عنوان وجدان بیدار جامعه، نمیتواند نسبت به این فریاد جهانی بیتفاوت بماند.
-تغییر نسل در هالیوود: نسل جدیدی از فیلمسازان، بازیگران و اعضای آکادمی علوم و هنرهای سینما که کمتر تحت تأثیر روابط سنتی و لابیهای قدرتمند قرار دارند، جرأت به چالش کشیدن روایتهای مسلط را پیدا کردهاند. اعطای اسکار مستند به فیلم «هیچ سرزمین دیگری نیست» در دوره قبلی، طلایهدار همین تحول بود.
نبرد پشت پرده اسکار
این موفقیت، بدون واکنش و مقاومت نخواهد بود. لابیهای صهیونیستی و برخی نهادهای وابسته در هالیوود، سالهاست که هر صدای منتقدی را با برچسبزنی، بایکوت شغلی و فشار اقتصادی خاموش کردهاند. نمونههای گزارششده از توقیف فیلمهای حامی فلسطین در ترکیه تحت فشار این لابیها، گواهی بر این مبارزه پنهان است. حضور این سه فیلم، صرف نظر از کسب جایزه نهایی، خود یک پیروزی استراتژیک محسوب میشود، چرا که «نرمالیزاسیون» فرهنگی و هنری رژیم صهیونیستی را با چالشی بنیادین مواجه میسازد و فضای رعبآلود حاکم بر صنعت سینما را میشکند.
طلوع موج نو
این رویداد میتواند سرآغاز «موج نو» سینمای فلسطین و جهان عرب باشد:
-الهامبخشی: موفقیت این فیلمها، سرمایهگذاری و تولید آثار جدیتر و باکیفیتتر با محوریت فلسطین را تشویق خواهد کرد.
– تغییر گفتمان: اسکار به عنوان بانفوذترین نهاد فرهنگی غرب، با این حرکت به طور ضمنی روایت فلسطین را به رسمیت میشناسد و آن را در کانون توجه جهانی قرار میدهد. این امر، دیپلماسی عمومی اسرائیل را تضعیف میکند.
-افزایش هزینه بایکوت: بایکوت هنرمندان حامی فلسطین برای هالیوود و نهادهای وابسته، با توجه به این تحول افکار عمومی، هزینهبرتر و غیرقابل دفاع خواهد شد.
در مجموع باید گفت، حضور سهگانه فیلمهای فلسطینی در آستانه اسکار، یک پدیده سینمایی صرف نیست. این اتفاق، تاییدی است بر این واقعیت که مسئله فلسطین از حاشیه به متن گفتمان جهانی مهاجرت کرده است. مقاومت و پایداری مردم فلسطین، که دههها در میدان نظامی و سیاسی ادامه داشته، امروز در میدان فرهنگ و روایتپردازی نیز در حال دریدن دیوارهای سکوت و انکار است. اسکار ۲۰۲۶ ممکن است شاهد اهدای یک جایزه به یکی از این فیلمها باشد، اما مهمتر از آن، خود این حضور، «جایزهای» نمادین و تاریخی برای حقانیت مبارزه فلسطین است و نشان میدهد که امواج تغییر، حتی تا ساحل محافظهکار هالیوود نیز پیش رفته است. این، آغاز پایانی بر انحصار روایی دشمن است.
