غزل فارسی که قرنهاست در حلقههای عارفانه و محفلهای ادیبانة این سرزمین طنین انداخته، این بار راهی دامنههای کوهستانهای تیانشان میشود. در تازهترین رخداد دیپلماسی فرهنگی ایران، قرار است ۱۰۰ غزل از برترین شاعران ایران زمین به زبان قرقیزی ترجمه و توسط انجمن ملی نویسندگان قرقیزستان منتشر شود. این رویداد نه صرفاً یک اتفاق ترجمه، که حلقهای دیگر از زنجیرة پیوندهای ناگسستنی فرهنگی دو ملت با پیشینهای غنی از تعاملات ادبی است.
پلزنی میان دو زبان؛ از فردوسی تا آیتماتوف
در دیدار اخیر عبدالرضا سیفی، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در قرقیزستان، با قانیبیک امیانعلییف، رئیس انجمن ملی نویسندگان قرقیزستان، دو طرف بر توسعة همکاریهای ادبی میان دو کشور تأکید کردند. حاصل این نشست، توافقی بود که به واسطة آن، متن فارسی ۱۰۰ اثر از ۱۰۰ شاعر برتر ایران در اختیار انجمن نویسندگان قرقیزستان قرار میگیرد تا به زبان قرقیزی ترجمه و منتشر شود .
این مجموعه که گلچینی از غزلیات شاخص ادبیات فارسی را در بر میگیرد، میتواند پنجرة تازهای به روی خوانندگان قرقیزستانی بگشاید؛ مردمی که با ادبیات داستانی از طریق آثار چنگیز آیتماتوف، نویسندة شهیر و بومی این سرزمین، جهانگیر شدهاند، اما آشنایی آنان با عمق شعر فارسی، هنوز در آغاز راه است.
انجمنی با میراث آیتماتوف
انجمن ملی نویسندگان قرقیزستان، که این روزها خود را برای انتشار ۱۰۰ غزل فارسی آماده میکند، تشکلی با پیشینهای نزدیک به یک قرن است. این انجمن که ریشههای آن به سال ۱۹۲۷ با تأسیس اولین محفل ادبی «قیزیل اوچکون» (جرقه سرخ) بازمیگردد، در سال ۱۹۳۲ به شکل امروزی سازماندهی شد و اکنون حدود ۶۰۰ نویسنده را در خود جای داده است .
آنچه به این انجمن اعتباری جهانی بخشیده، حضور چهرهای چون چنگیز آیتماتوف در رأس آن است؛ نویسندهای که داستانهایش از «جمیله» تا «روز طولانیتر از قرن»، پلهای ارتباطی میان فرهنگها را استوارتر ساخت. آیتماتوف که در دورهای ریاست این انجمن را بر عهده داشت، خود از تأثیرپذیری عمیق ادبیات روس و قرقیز از فرهنگهای شرقی سخن گفته بود. حالا این پلها به سوی ادبیات فارسی امتداد مییابد.
فرصتی برای شعرخوانی در مسابقات جهانی
مذاکرات دو طرف تنها به انتشار کتاب محدود نماند. با توجه به برگزاری مسابقات جهانی ورزشهای عشایری در سال ۲۰۲۶ به میزبانی قرقیزستان، توافق شده است که یکی از شاعران مطرح ایرانی در ایام این رویداد بزرگ به قرقیزستان سفر کند.
این شاعر مهمان در جمع مهمانان عالیرتبة مسابقات به شعرخوانی خواهد پرداخت و با حضور در دانشگاهها و مراکز فرهنگی قرقیزستان، به معرفی ادبیات معاصر ایران خواهد پرداخت. پیوند ورزش و ادبیات در این رویداد، فرصتی مغتنم برای نمایش چهرهای دیگر از فرهنگ ایرانی در میان مردمان کوچنشینِ وارث تمدنهای کهن آسیای مرکزی است.
ترجمه به مثابه دیپلماسی فرهنگی
انجمن ملی نویسندگان قرقیزستان، رسالت اصلی خود را «ترویج خلق آثار با سطح کیفی ایدئولوژیک و هنری بالا»، «تقویت روابط ادبیات ملی با ادبیات جهان» و «القای حس مسئولیتپذیری اجتماعی به نویسندگان» تعریف کرده است . در این چارچوب، ترجمه ۱۰۰ غزل فارسی را میتوان حرکتی هوشمندانه در جهت تحقق همین اهداف دانست.
شعر فارسی با پشتوانة هزارسالة عرفانی و اخلاقی خود، میتواند برای جامعة قرقیزستان که در گذار از دوران شوروی به هویتیابی تازهای رسیده است، منبعی غنی از معنا و پیامهای انسانی باشد. از سوی دیگر، برای ایران، اینگونه ترجمهها نه یک فعالیت ادبی صرف، که سرمایهگذاری در عرصة دیپلماسی فرهنگی است؛ دیپلماسیای که در آن واژهها جایگزین سیاستورزیهای پرتنش میشوند.
در روزگاری که جهان بیش از هر زمان دیگر به گفتوگوی فرهنگها نیازمند است، ترجمة ۱۰۰ غزل فارسی به زبان قرقیزی را میتوان اقدامی فراتر از یک رویداد معمولی فرهنگی ارزیابی کرد. این غزلها که از دل تاریخ ادبیات ایران برآمدهاند، قرار است در دامنة کوههای آسمانخراش تیانشان، با زبانی تازه نفس بکشند و پیام صلح، عشق و انسانیت را به گوش مردمانی برسانند که روزگاری در جادة ابریشم، با نیاکان فرهنگی ما دادوستد فکری داشتهاند.
