بازار اسباببازی در ماههای اخیر با افت محسوس قدرت خرید خانوادهها و هجوم کالاهای بیکیفیت خارجی روبهرو شده؛ روندی که نه تنها نشانهای از کند شدن ندارد بلکه بهتدریج در حال تبدیل شدن به یکی از چالشهای پایدار صنایع فرهنگی کشور است.
گزارشهای میدانی از نمایشگاهها و مراکز توزیع نشان میدهد سقف خرید خانوادهها برای اسباببازی در بسیاری از استانها به زیر 150 هزار تومان رسیده و در تهران نیز به سختی از 300 هزار تومان عبور میکند؛ اعدادی که بیانگر فاصله عمیق میان هزینه تولید داخلی و توان مصرفکننده است.
بررسیها نشان میدهد افزایش قیمت مواد اولیه، رشد هزینههای حملونقل و اثر مستقیم نوسانات نرخ ارز بر زنجیره تولید، قیمت تمامشده اسباببازی ایرانی را بالا برده است. در مقابل، واردات بیرویه و قاچاق گسترده کالاهای چینی، بازار را با محصولاتی اشباع کرده که ظاهر جذاب دارند اما از نظر کیفیت و ایمنی، کمترین استانداردها را رعایت میکنند. نتیجه این دو روند همزمان، تغییر رفتار مصرفکننده به سمت خرید ارزانترین گزینه موجود بوده است؛ مسیری که عملاً فرصت انتخاب را از کالای ایرانی گرفته و آن را با رقابتی نابرابر مواجه کرده است.
با وجود این شرایط، بخش قابلتوجهی از تولیدکنندگان تلاش کردهاند افزایش هزینهها را به حداقل منتقل کنند تا جریان تولید از نفس نیفتد. دادههای صنفی نشان میدهد بسیاری از واحدها در سال جاری کمترین میزان افزایش قیمت را در سبد محصولات خود اعمال کردهاند، اما کاهش سهم اسباببازی در سبد خانوار باعث شده حتی این رویکرد حمایتی نیز اثر محدودی بر رونق بازار داشته باشد.
بررسی شبکه توزیع نیز حکایت از آن دارد که تغییر ذائقه خرید، نه نتیجه بیتوجهی خانوادهها به نیازهای کودکان، بلکه محصول فشار اقتصادی و الزام به مدیریت منابع مالی است. اسباببازی جزو اقلام ضروری عاطفی و تربیتی خانوادهها محسوب میشود، اما در شرایط تورمی، انتخاب محصول ارزان ناگزیر به گزینه اصلی تبدیل شده است. همین وضعیت، میدان را برای کالاهای بیکیفیت چینی باز گذاشته که با قیمت پایینتر، بخش بزرگی از بازار را تصاحب کردهاند.
با این حال، کارشناسان معتقدند نوسانات ارزی میتواند فرصت تازهای برای صنعت داخلی ایجاد کند؛ چراکه کاهش صرفه واردات، به شکل طبیعی ظرفیت تولید داخل را تقویت میکند. شرط بهرهگیری از این فرصت، تدوین سیاستهای حمایتی و تقویت فضای رقابتی سالم است. محدودیت هوشمندانه واردات در کالاهای دارای مشابه داخلی، ساماندهی زنجیره توزیع و تقویت بهرهوری صنعتی، سه محور اصلی برای بازگشت بازار به تعادل ارزیابی میشود.
بازار اسباببازی امروز در نقطهای ایستاده که نه شکستخورده است و نه با رونق فاصلهای کم دارد؛ اما ادامه این مسیر بدون مداخله سیاستی، توسعه تولید و بازسازی قدرت خرید خانوار، میتواند آینده این صنعت فرهنگی را با چالشهای جدیتری روبهرو کند.
