شبکه نمایش خانگی که روزگاری قرار بود به مثابه پنجرهای رو به فرهنگ بومی و آینهای برای بازنمایی سبک زندگی ایرانی-اسلامی باشد، امروز به ترویجگاهی برای محتوایی تبدیل شده که نه تنها نسبتی با زیستبوم فرهنگی مردم ندارد، بلکه در موارد متعددی در تضاد آشکار با ارزشهای اخلاقی، باورهای دینی و الگوهای رفتاری جامعه ایرانی قرار میگیرد. تولیدات این رسانه که بیواسطه به خانهها راه مییابند، گاه چنان تصویری از روابط انسانی، سبک پوشش، الگوی مصرف و مناسبات خانوادگی ارائه میدهند که گویی برای مخاطبی در جغرافیایی دیگر تولید شدهاند. این شکاف عمیق میان محتوای ارائهشده و فرهنگ بومی جامعه، ریشه در خلأ قانونی مزمنی دارد که سالهاست نهتنها تولیدکنندگان متعهد را بیپشتیبان رها کرده، بلکه راه را برای هجوم محتواهای نامتجانس با هویت فرهنگی ایران به حریم خصوصی خانوادهها هموار ساخته است. در چنین شرایط بحرانی، نمایندگان مجلس شورای اسلامی در گفتوگوهای اختصاصی با «نقطه»، با انتقاد از وضعیت موجود، بر ضرورت تدوین قانونی جامع برای ساماندهی شبکه نمایش خانگی تأکید کردند؛ قانونی که بتواند ضمن حمایت از تولیدکنندگان واقعی فرهنگ، مانع از تولید و پخش آثاری شود که با زیستبوم فرهنگی مردم ایران در تضاد هستند.
خلأ قانونی؛ تولیدکننده متعهد بیپناه مانده است
علی یزدیخواه، عضو کمیسیون فرهنگی و نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی در گفتگوی اختصاصی با «نقطه» با اشاره به خلأ قانونی عمیق در حوزه رسانههای صوت و تصویر فراگیر، به ویژه شبکه نمایش خانگی، اظهار داشت: قوانین فعلی ناقص هستند و ابزارهای لازم برای تشویق تولیدکنندگان فرهنگی به خوبی تعریف نشده است.
وی با تأکید بر نقش تولیدکنندگان در فرهنگسازی افزود: تولیدکنندگان فعال در این حوزه میتوانند با آثار خود به فرهنگسازی در بین خانوادهها و نسل نوجوان و جوان کمک کنند، اما در قوانین فعلی حمایت کافی از آنها دیده نشده است.
یزدیخواه با اشاره به آسیبهای تولیدات بیضابطه ادامه داد: از سوی دیگر، برخی تولیدات و پخش فیلمها در شبکه نمایش خانگی میتواند به وحدت ملی آسیب برساند، باعث بروز مشکلات فرهنگی، اخلاقی و حتی اقتصادی شود و ناهنجاریهایی در جامعه ایجاد کند. بنابراین تدوین قانون منقح و شفاف ضروری است تا چارچوب مشخصی برای فعالیت تولیدکنندگان فرهنگی تعیین شود.
یزدیخواه با اشاره به جلسات کارشناسی کمیسیون فرهنگی گفت: این جلسات با حضور ذینفعان، بخش خصوصی، دستگاههای دولتی و صاحبنظران متعدد برگزار شده و ادامه دارد تا قانون نهایی فاقد اشکال باشد و بتواند هم تولید فرهنگی را تشویق کند و هم عملکرد دستگاهها را شفافسازی کند.
وی درباره زمان بررسی قانون در صحن علنی اظهار داشت: با توجه به ادامه جلسات کارشناسی و دقت لازم، احتمال تصویب سریع آن در صحن علنی کمی بعید به نظر میرسد، اما روند تدوین و تکمیل آن در حال انجام است تا بهترین نتیجه برای فرهنگ و جامعه حاصل شود.
نسل جوان در معرض پیامهای نامتناسب با فرهنگ بومی
مجید دوستعلی، نماینده مردم کرمان و راور در مجلس شورای اسلامی نیز با تأکید بر لزوم قانونمند کردن رسانههای صوت و تصویر فراگیر، گفت: امروزه بخش عمده پیامهای مردمی از طریق رسانههای صوت و تصویر منتقل میشود و نسل نوجوان و جوان، از دوران دبستان تا دانشگاه، بیشتر با این فضاها در ارتباط است.
وی با بیان اینکه باید آزادی بیان و فعالیت رسانهای حفظ شود در عین حال افزود: نیازمند نظارت قانونی بر پیامهایی هستیم که از این فضاها به جامعه منتقل میشود. این کنترل قانونی ضروری است تا دشمنان نتوانند از این حوزه برای تأثیرگذاری منفی بر افکار عمومی بهره ببرند.
دوستعلی با اشاره به پیامدهای تغییر افکار جامعه تصریح کرد: اگر فرهنگ و تفکر جامعه تغییر کند، دیگر نیازی به حمله نظامی نیست، اما اگر فکر جامعه اسلامی ما بر مقاومت و ارزشهای دینی و ملی استوار باشد، کشور در برابر فشارها و تهدیدهای خارجی مقاوم خواهد ماند.
وی ادامه داد: مجلس شورای اسلامی وظیفه دارد چارچوب قانونی مشخص برای رسانهها و شبکههای نمایش خانگی تدوین کند تا فعالیت رسانهها در فضایی آزاد، اما منطبق با قانون و ضابطه انجام شود. در این چارچوب، سیستم قضایی نیز میتواند با تخلفات برخورد کند.
دغدغه خانوادهها؛ نگرانی از الگوهای نادرست تربیتی
عباس صوفی، نماینده مردم همدان در مجلس نیز با تأکید بر لزوم قانونگذاری برای رسانههای صوت و تصویر فراگیر، گفت: مجلس در حال بررسی لایحهای چندمادهای برای ساماندهی شبکه نمایش خانگی است و ایجاد چارچوب قانونی و نهاد ناظر حرفهای یک ضرورت است.
وی با بیان اینکه مدیریت فضای مجازی و رسانه یک اصل پذیرفتهشده در همه کشورهاست، افزود: هیچ جامعهای فضای رسانهای خود را بدون چارچوب رها نمیکند و حتی کشورهای اروپایی برای محتوای مناسب کودکان و نوجوانان محدودیتها و ضوابط مشخص دارند.
صوفی با اشاره به اهمیت تربیت نسل جوان اظهار داشت: جامعه برای تربیت نسل جوان نیازمند چارچوب است و اگر فضای رسانهای بدون ضابطه رها شود، اثرات منفی فرهنگی و تربیتی بر جای خواهد گذاشت. هیچ خانوادهای، فارغ از گرایش فکری، راضی نیست فرزندانش تحت تأثیر الگوهای نادرست تربیتی قرار گیرند.
وی با اشاره به خلأهای قانونی در حوزه نظارت بر شبکه نمایش خانگی گفت: اگر قوانین موجود ناکافی هستند، مجلس آمادگی دارد با اصلاح و تکمیل قانون، این خلأها را برطرف کند. این اقدام به نفع خانوادهها و آینده نسل جوان کشور خواهد بود.
نماینده همدان در پایان گفت: ساماندهی رسانههای صوت و تصویر فراگیر باید با رعایت قانون و اصول حرفهای انجام شود تا از ورود محتوای نامناسب به فضای رسانهای نوجوانان و جوانان جلوگیری شده و دغدغه خانوادهها کاهش یابد.
در مجموع باید گفت، آنچه از مجموع گفتوگوهای نمایندگان مجلس با «نقطه» برمیآید، اجماعی قابل توجه بر سر ضرورت تدوین قانون ساماندهی شبکه نمایش خانگی است. این ضرورت از دو سو قابل پیگیری است؛ از یک سو، حمایت از تولیدکنندگان فرهنگی متعهدی که میتوانند با آثار خود به فرهنگسازی در تراز زیستبوم فرهنگی ایران کمک کنند و نیازمند امنیت و مشوقهای قانونی هستند؛ از سوی دیگر، جلوگیری از تولید و پخش آثاری که با ارزشهای اخلاقی، باورهای دینی و الگوهای رفتاری جامعه ایرانی در تضادند و نسل جوان را هدف گرفتهاند.
نمایندگان بر این باورند که قانون جدید باید ضمن حفظ آزادی بیان و فعالیت رسانهای، چارچوبی شفاف و ضابطهمند تعریف کند و نهاد ناظری حرفهای را مسئول نظارت بر اجرای آن نماید. هرچند فرآیند کارشناسی با دقت در حال انجام است و احتمال تصویب سریع وجود ندارد، اما تأکید بر خروجی مطلوب و کارآمد، اولویت اصلی مجلس در این حوزه است.
در شرایطی که شبکه نمایش خانگی به خانههای ایرانی راه یافته و محتوای آن به تدریج ذائقه فرهنگی نسل جدید را شکل میدهد، تأخیر در قانونگذاری به معنای تداوم وضعیت فعلی است؛ وضعیتی که در آن تولیدکنندگان متعهد بیپشتیبان هستند، خانوادهها نگران محتوای نامناسب برای فرزندانشان، و فرهنگ بومی در معرض هجوم بیامان الگوهای بیگانه. تدوین قانون ساماندهی، نه یک انتخاب که یک ضرورت انکارناپذیر برای صیانت از هویت فرهنگی ایران است.
