تب کاغذ در بازار ایران فروکش نمیکند. آخرین آمارها از افزایش ۱۱۲ درصدی قیمت کاغذ تحریر نسبت به سال گذشته حکایت دارد؛ رقمی که این کالا را به صدرنشین تورم در میان اقلام مختلف تبدیل کرده است. در این میان، صنعت نشر که روزگاری با اتکا به یارانهها نفس میکشید، حالا در بازاری که نه نظم دارد و نه نظارت، به سختی نفس میکشد.
قیمت هر بند کاغذ تحریر ۷۰ در ۱۰۰ با گرماژ ۷۰ به سه میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسیده است. این رقم در مقایسه با سال گذشته، حکایت از جهشی ۱۱۲ درصدی دارد. کاغذ گلاسه نیز با افزایش ۶۰ درصدی، هر کیلوگرم را تا مرز ۱۵۰ هزار تومان بالا برده است. اعدادی که برای ناشران، نه فقط یک خبر اقتصادی، که یک هشدار وجودی است.
ریشههای یک بحران
بررسیها نشان میدهد که عوامل متعددی در این آتشافروزی دست داشتهاند. مهمترین عامل، عدم تخصیص ارز برای واردات و فقدان برنامهریزی مدون برای کنترل بازار است. نوسانات نرخ ارز و تأثیرپذیری از رویدادهای سیاسی نیز بر شدت این موج افزوده است. در هفتههای اخیر، افزایش تقاضا برای چاپ سررسید و تقویم، خود به عاملی برای جهش دوباره قیمتها تبدیل شد.
اما آنچه فعالان بازار را بیش از همه آزار میدهد، نبود نظارت مؤثر بر زنجیره توزیع است. در شرایطی که عرضه وجود دارد اما تقاضا به دلیل قدرت خرید پایین کاهش یافته، نگاههای انحصاری و عرضه کالای بیکیفیت داخلی با قیمت کالای خارجی درجه یک، بازار را به فضایی غیرقابل پیشبینی تبدیل کرده است.
ناشران در بنبست نقدینگی
اتفاق تلختر اما به چرخه معیوب سرمایه در گردش ناشران بازمیگردد. فعالان این عرصه تأکید میکنند که فروشندگان کاغذ، حالا دیگر جز پول نقد قبول نمیکنند. در مقابل، ناشرانی که کتابهای خود را به کتابفروشیها میفروشند، ناچارند چکهای سه، شش و حتی هشت ماهه دریافت کنند. این شکاف زمانی، بسیاری از ناشران را به مرز ورشکستگی کشانده است.
برخی از ناشران برای فرار از این ترکش، دست به عصا حرکت میکنند و چشم به ثبات قیمتها دوختهاند. گروهی دیگر اما به کلی چاپ کتابهای جدید را متوقف کردهاند. در این میان، آنانی که ناگزیر به خرید نقدی کاغذ شدهاند، با کاهش شدید سرمایه در گردش و به تبع آن افت فروش دستوپنجه نرم میکنند.
آمارهای تکاندهنده
مرکز آمار ایران در تازهترین گزارش خود، کاغذ را با ۸۴ درصد رشد، دارای بالاترین نرخ تورم در میان اقلام مختلف معرفی کرده است. این رقم اما در بازار آزاد بسیار فراتر رفته است:
– هر بند کاغذ تحریر ۷۰ در ۱۰۰: ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان (رشد ۱۱۲ درصدی)
– هر بند کاغذ تحریر ۶۰ در ۹۰: ۲ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان
– هر بند کاغذ بالکی ۶۰ در ۹۰ با گرماژ ۵۰: ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان
– کاغذ گلاسه: کیلویی ۱۵۰ هزار تومان (رشد ۶۰ درصدی)
در نهایت باید گفت صنعت نشر ایران که سالهاست با معضل کاهش سرانه مطالعه و افت فروش دست به گریبان است، این بار از ناحیه ماده اولیه خود ضربه میخورد. کاغذی که باید حامل کلمه باشد، خود به کالایی لوکس تبدیل شده است. در چنین شرایطی، نه ناشر میتواند کتاب جدید چاپ کند، نه خواننده توان خرید دارد، و نه کتابفروشی امیدوار به فروش.
به نظر میرسد تا زمانی که زنجیره تأمین کاغذ از واردات تا توزیع، ذیل یک برنامه منسجم و با نظارت دقیق قرار نگیرد، تب قیمت فروکش نخواهد کرد. تبی که اگر ادامه یابد، صنعت نشر ایران را برای همیشه در کما نگه خواهد داشت.
