در اقدامی که میتواند یکی از نقاط عطف تاریخی مدیریت دانش در ایران باشد، گنجینههای پراکنده کتابخانههای عمومی کشور در قالب یک بانک اطلاعاتی یکپارچه گرد هم آمدهاند. پیوستن ۲۹۱۲ کتابخانه عمومی با مجموعهای بالغ بر ۴۵ میلیون جلد کتاب به «فهرستگان کتابخانههای ایران»، فراتر از یک ادغام فنی است؛ این رویداد مرزهای جغرافیایی و اجتماعی دسترسی به اطلاعات را محو کرده و زیرساختی محکم برای عدالت آموزشی و پژوهش یکپارچه ملی ایجاد کرده است. اکنون دانشجویی در شهر مرزی، پژوهشگری در روستایی دورافتاده یا هر کتابخوان معمولی در هر نقطه از کشور، با یک جستجوی ساده میتواند به کل گنجینه مکتوب ایران دسترسی پیدا کند.
از جستجوی محلی به اکتشاف سراسری
تا پیش از این، جستجوی یک کتاب اغلب به کتابخانههای محدود شهر یا استان ختم میشد. اما اکنون «فهرستگان» به نقشهای جامع از گنجینه ملی تبدیل شده است. این سامانه که پیشتر میزبان کتابخانههای دانشگاهی و تخصصی بود، با پیوستن کتابخانههای عمومی تقریباً تمام شهرهای کشور را پوشش میدهد. کاربر با جستجوی یک عنوان نه تنها نزدیکترین نسخه موجود را میبیند، بلکه تمام نسخههای آن را در سراسر ایران مشاهده میکند. این قابلیت بهویژه برای پژوهشهای میدانی، مطالعات منطقهای و پایاننامههایی که به منابع نایاب نیاز دارند، تحولی بزرگ است و هزینه و زمان پژوهش را به شدت کاهش میدهد.
تحلیل آماری: وزن یک تصمیم استراتژیک
ابعاد این ادغام در چند عدد کلیدی خلاصه میشود:
– ۴۵ میلیون جلد کتاب از کتابخانههای عمومی به شبکه ملی افزوده شد.
– بیش از ۸۰۰ هزار عنوان یکتا از این مجموعه.
– بیش از ۳ میلیون عنوان یکتا در کل سامانه پس از ادغام.
– ۲۹۱۲ کتابخانه عمومی از سراسر کشور که اکنون بخشی از این شبکه هستند.
این ارقام صرفاً کمی نیستند؛ نشاندهنده ایناند که چگونه یک زیرساخت فناورانه میتواند سرمایههای پراکنده فرهنگی را یکپارچه کند و قدرت علمی کشور را در سطح ملی و بینالمللی تقویت نماید. نامگذاری جدید «فهرستگان کتابخانههای ایران» نیز بهخوبی رسالت ملی این سامانه را بازتاب میدهد.
از دیوارهای فیزیکی تا فضای ابری دانش
این پیوند، پایان راه نیست؛ آغاز یک تحول بزرگتر است. انتظار میرود با تکمیل بارگذاری اطلاعات تا اواسط دیماه، خدمات جدیدی مانند رزرو بینکتابخانهای سراسری، پروپوزالهای پژوهشی مبتنی بر موجودی واقعی کشور و تحلیلهای کلانداده برای شناسایی خلأهای پژوهشی و موضوعات پرطرفدار شکل بگیرد.
پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران با این اقدام نه تنها جایگاه خود را بهعنوان متولی اطلاعات علمی کشور تثبیت کرد، بلکه نشان داد فناوری میتواند در خدمت دموکراتیزه کردن دانش و از بین بردن شکاف میان مرکز و پیرامون قرار گیرد. در جهانی که اطلاعات قدرت است، یکپارچهسازی این گنجینه ملی، قدرتی بیبدیل به پژوهشگران و مردم ایران خواهد بخشید.
