مجله رادیویی «سایه روشن»، با مروری تحلیلی بر ریشه اصطلاح «خاورمیانه»، «کتاب فرهنگ»، با تمرکز بر تاریخ اجتماعی ایران و «هفت کوچه»، با نگاهی فرهنگی و روایی به ضربالمثلهای ایرانی، امروز از رادیو فرهنگ پخش میشود.
در بخش «قراردادها»، برنامه به ریشه اصطلاحات خاورمیانه، خاور نزدیک و خاور دور میپردازد. بر اساس پژوهشهای تاریخی (از جمله دائرةالمعارف بریتانیکا و مقالات تخصصی تاریخ امپراتوری)، این اصطلاحات در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم توسط قدرتهای غربی (بهویژه بریتانیا) برای تقسیمبندی شرق از منظر مدیریت امپراتوری وضع شد؛ «خاور نزدیک» عمدتاً به سرزمینهای امپراتوری عثمانی و بالکان، «خاور میانه» بین خاور نزدیک و هند، و «خاور دور» برای شرق آسیا (چین، ژاپن و ماوراء آن) بهکار میرفت. در برنامه توضیح داده میشود که این نامگذاریها بیش از آنکه جغرافیایی باشند، سیاسی و یوروسنتریک (اروپا–محور) هستند.
در بخش «نقطههای پنهان»، جنگ چین و ویتنام در سال ۱۹۷۹ مرور میشود، جنگی کوتاه، اما بسیار خونین که در منابع تاریخی با عنوان «جنگ چین و ویتنام» یا «جنگ مرزی چین–ویتنام» شناخته میشود. چین در واکنش به حمله ویتنام به کامبوج و سرنگونی رژیم خمرهای سرخ، حملهای تنبیهی به شمال ویتنام آغاز کرد، جنگ تنها چند هفته طول کشید، اما دهها هزار کشته بر جای گذاشت و تا سالها بر مناسبات پکن، هانوی و حتی مسکو تأثیر گذاشت. برنامه به ابعاد کمتر شنیدهشده این نبرد و پیامدهای ژئوپلیتیکی آن میپردازد.
در بخش «معماری قدرت»، دکترین ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، بررسی میشود. بر پایه اسناد سیاست خارجی روسیه و تحلیلهای اندیشکدههای بینالمللی، دکترین پوتین بر چند محور احیای نقش قدرتمند روسیه پس از فروپاشی شوروی، مخالفت با نظم تکقطبی و تأکید بر جهان چندقطبی، گسترش نفوذ در پیرامون روسیه (از اوکراین تا قفقاز) و حضور فعال در خاورمیانه استوار است، در برنامه توضیح داده میشود این دکترین چگونه ترکیبی از ناسیونالیسم روسی، بازتعریف حوزه نفوذ و چالش با ناتو و غرب است.
بخش «پهلوی به روایت تاریخ» به درگیریهای درون دربار پهلوی اختصاص دارد، از رقابتهای پشتپرده در میان درباریان و خاندان سلطنتی تا شکافهای قدرت میان چهرههای نظامی، سیاسی و اقتصادی. در این بخش بر پایه خاطرات، اسناد تاریخی و پژوهشهای منتشرشده، نشان داده میشود که این اختلافات درونی چگونه بر تصمیمهای کلان حکومت و سرنوشت سیاسی ایران در دهههای پایانی سلطنت پهلوی اثر گذاشت
در بخش «پشت پرده اکنون»، نحمد ساجدی تازهترین تحولات منطقه با رویکرد تاریخی را تحلیل میکند، از جنگها و رقابتهای ژئوپلیتیک تا جابهجایی ائتلافها در این بخش مورد توجه است.
در بخش «آقای خبرنگار»، نیز ساجدی از تجربه گفتوگو با نخستین زنِ منتخب بهعنوان رئیسجمهور در قاره آفریقا گفته و به زندگی و کارنامه الن جانسون سیرلیف (Ellen Johnson Sirleaf)، سیاستمدار لیبریایی و نخستین زنِ منتخب بهعنوان رئیسجمهور در قاره آفریقا میپردازد. او از ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۸ رئیسجمهور لیبریا بود و به دلیل نقش مؤثر در بازسازی کشور پس از جنگ داخلی و دفاع از حقوق زنان، در سال ۲۰۱۱ جایزه صلح نوبل را دریافت کرد.
در این برنامه نیز پرسشی برای مشارکت مخاطبان طرح میشود تا شنوندگان از طریق تلفن و پیامک دیدگاههای خود را درباره موضوعات مطرحشده در «سایهروشن تاریخ» مطرح کنند و در گفتوگو با کارشناس و گوینده مشارکت داشته باشند.
مجله رادیویی «سایهروشن تاریخ»، به تهیهکنندگی یلدا احتشامی گویندگی فاطمه اسحاقتبار و کارشناسی محمد ساجدی، شنبهها ساعت ۱۸:۰۵، روی موج افام ۱۰۶ مگاهرتز پخش میشود.
برنامه «کتاب فرهنگ»، در ادامه «شنبههای تاریخی» و تمرکز بر تاریخ اجتماعی ایران، به سراغ شخصیت و اندیشههای «رسام ارژنگی» هنرمند متفکر در بستر غائله آذربایجان میرود و شنوندگان را به گفتوگویی تاریخی و تحلیلی فرامیخواند.
این قسمت از «کتاب فرهنگ»، از گروه تاریخ و اندیشه رادیو فرهنگ با معرفی کتاب «رسام ارژنگی – در تب و تاب آذربایجان» تألیف مجید بجنوردی، به بررسی جایگاه این هنرمند متفکر در جریان غائله آذربایجان میپردازد، روایتی که تاریخ اجتماعی ایران را از دریچه هنر، اندیشه و کنشهای سیاسی ـ اجتماعی بازخوانی میکند.
در این برنامه، دکتر احمد ابوحمزه نویسنده و عضو هیئت علمی دانشگاه، بهعنوان کارشناس تاریخی حضور دارد و با مجید بجنوردی مؤلف کتاب نیز بهصورت حضوری، درباره روند پژوهش و زوایای کمتر دیدهشده زندگی و نقش تاریخی رسام ارژنگی سخن میگوید.
در بخشهای مختلف برنامه، گزارش حمیرا فرایی در بررسی غائله آذربایجان در دوره پهلوی دوم و معرفی و بازخوانی شخصیت رسام ارژنگی به کوشش پویا رضایی پخش میشود.
در پایان، با طرح پرسش و ایجاد تعامل مستقیم با مخاطبان از طریق تماس تلفنی و پیامک، شنوندگان میتوانند در بحث برنامه مشارکت کنند.
«کتاب فرهنگ»، به گویندگی نگین خواجهنصیر و با تهیهکنندگی و نویسندگی معصومه سادات علوینکو از ساعت ۲۰ به طور زنده پخش می شود.
برنامه «هفت کوچه»، امروز با بخشهای مختلف پخش می شود و در بخش ضربالمثل، به سراغ این گفتهی ماندگار میرود: «همّت بلند دار که مردان روزگار /از همّت بلند به جایی رسیدهاند».
این برنامه با همراهی دکتر همایون علیدوستی شاعر و محقق، و با هماهنگی فاطمه طاهری میکوشد از رهگذر این ضربالمثل، به نمونههای عینی «همّت بلند» در ایران امروز بپردازد، از موفقیتهای دانشمندان، ورزشکاران و چهرههای علمی، فرهنگی و هنری کشور گرفته تا دستاوردهایی همچون پرتاب سه ماهواره که حاصل همت، دانش و تلاش جانانه فرزندان این سرزمین است.
برنامه «هفت کوچه»، ساعت ۹ صبح، به تهیهکنندگی و سردبیری سید هادی موسوینژاد و با نویسندگی، پژوهش و گویندگی سکینه ارجمندی، با نگاهی فرهنگی و روایی به ضربالمثلهای ایرانی، شنوندگان را به سفری شنیدنی در کوچهپسکوچههای ایرانزمین میبرد.
«هفت کوچه»، ساعت ۹ صبح زنده روی موج افام ردیف ۱۰۶ مگاهرتز از گروه جامعه و کتاب رادیو فرهنگ پخش می شود.
