انتخاب کتاب سترگ ««عبقات الانوار فی امامة الائمة الاطهار» اثر ماندگار علامه میر حامد حسین لکهنوی بهعنوان برگزیده کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، فرصتی مغتنم برای بازخوانی یکی از مهمترین نقاط عطف تاریخ امامتپژوهی شیعه است؛ اثری که نهتنها نماینده یک سنت علمی ریشهدار، بلکه بنیانگذار افقی تازه در مطالعات تطبیقی امامت بهشمار میآید.
در دانش امامت، یکی از درخشانترین مراکز مدرسه کلامی ـ فقهی لکهنو در شمال هند است؛ مدرسهای که به همت عالم بزرگ شیعی، مرحوم سید دلدارعلی غفران مآب، پایهگذاری شد و با تلاش شاگردان و جانشینان علمی او، به یکی از اثرگذارترین جریانهای امامتپژوهی در دوران معاصر تبدیل گردید.
عصاره این مدرسه، بیتردید در شخصیت والامقام علامه میر حامد حسین موسوی لکهنوی و اثر ماندگار او، یعنی «عبقاتالانوار»، متجلی است.
علامه میر حامد حسین، عالمی جامعالاطراف بود که در فقه و اصول، کلام، تاریخ و تفسیر قرآن تبحر داشت، اما نام او بیش از هر چیز با عبقاتالانوار گره خورده است؛ کتابی که در اصل پاسخی نقادانه به اثر «تحفه اثنیعشریه» شاه عبدالعزیز دهلوی است، اما در عمل به دایرهالمعارفی بزرگ در حوزه امامت تبدیل میشود.
عبقاتالانوار، تنها یک مناظره کلامی نیست، بلکه بازخوانی گستردهای از تاریخ اندیشه امامت به شمار میآید.
علامه میر حامد حسین، با تحقیقاتی کمنظیر در منابع شیعه و اهل سنت، کوشیده است همه شبهات و چالشهای مطرحشده پیرامون امامت را گردآوری و با روشی منسجم و مستند بررسی کند.
ارجاع مستقیم به صدها منبع حدیثی، تاریخی و کلامی، و تمرکز ویژه بر میراث حدیثی اهل سنت، این اثر را به الگویی ماندگار در امامتپژوهی تطبیقی بدل کرده است.
از حیث روششناسی نیز عبقاتالانوار جایگاهی ممتاز دارد.
علامه میر حامد حسین در این اثر، الگویی روشن و نظاممند برای بررسی احادیث امامت، اعتبارسنجی منابع و تحلیل تاریخی و ادبی متون ارائه میدهد؛ الگویی که پس از او الهامبخش بسیاری از پژوهشگران و تولید آثار مهم دیگر در این حوزه شده است.
از همین رو میتوان گفت عبقاتالانوار هم جمعبندی دستاوردهای پیشین امامتپژوهی است و هم نقطه آغاز حرکتهای نو در این عرصه.
با وجود این جایگاه رفیع، عبقاتالانوار در طول دههها با مشکلی جدی مواجه بود پراکندگی نسخهها، ناهمگونی چاپها و باقیماندن بخشهایی از اثر بهصورت دستنویس.
همین وضعیت، خطر فراموشی یا حذف تدریجی این «حجت بزرگ شیعه» را در پی داشت؛ خطری که پیشتر نیز مورد توجه و هشدار امام خمینی (ره) قرار گرفته بود.
در چنین شرایطی، بنیاد بینالمللی امامت با محوریت گروه احیای آثار پژوهشکده امامت، حدود پانزده سال پیش پروژهای گسترده و تخصصی را برای احیای علمی عبقاتالانوار آغاز کرد.
این احیا، صرفاً یک بازچاپ نبود، بلکه مبتنی بر نسخهپژوهی جامع، گردآوری همه دستخطها و یادداشتهای مؤلف و خاندان ایشان، تدوین روششناسی دقیق تحقیق و تربیت محققان متخصص در این حوزه انجام شد.
نتیجه این تلاش، ارائه متنی منقح، مستند و کمنظیر از عبقاتالانوار در قالب مجموعهای حدود ۳۵ جلدی است که از حیث جامعیت و دقت علمی، در تحقیقات پیشین سابقه نداشته است.
این اثر، زیرساختی است برای حرکتهای آینده.
در حوزه حدیث، اثر «عبقات الأنوار فی إمامه الأئمة الأطهار (ع)» تألیف میرحامد حسین لکهنوی با تحقیق و تصحیح گروه محققان و سرپرستی علمی مهدی اسفندیاری، بهعنوان کتاب برگزیده معرفی شد.
