با شروع ماه مبارک رمضان، فصل چهارم برنامه تلویزیونی «محفل» نیز روی آنتن شبکه سه سیما رفته است . برنامۀ که طی چند سال اخیر، نه تنها به یکی از پرمخاطبترین تولیدات معارفی رسانه ملی تبدیل شده، بلکه توانسته معادلات را در حوزه مخاطبشناسی و نفوذ پیامهای دینی تغییر دهد. اما آنچه «محفل» را از سایر برنامههای مناسبتی متمایز میکند، صرفاً پخش تلویزیونی آن نیست؛ بلکه توفیق آن در تصرف فضای مجازی و شکلدهی به یک «گفتوگوی جمعی» حول محور قرآن است.
ارقام خیرهکننده از سه فصل
طبق گزارش پایش و دادهکاوی معاونت فضای مجازی رسانه ملی، آمارهای مرتبط با سه فصل پخش شده «محفل» حاکی از موفقیتی کمنظیر است. در این سه فصل، حدود ۱۳۳ هزار محتوای تقطیع شده از این برنامه در فضای مجازی منتشر شده که روی هم رفته یک میلیارد و چهل میلیون بازدید را به خود اختصاص دادهاند .
آنچه این آمار را چشمگیرتر میکند، رشد تصاعدی آن در طول فصول است. فصل سوم «محفل» با ۶۰ هزار محتوای تقطیع شده و ۵۶۵ میلیون بازدید، بیشترین میزان انتشار و استقبال را داشته است. این ارقام نشان میدهد که فصل سوم در مقایسه با فصل دوم، ۱۳ درصد رشد در تولید محتوا و ۸۸ درصد رشد در میزان بازدید را تجربه کرده است .
پلتفرمها؛ از ایتا تا اینستاگرام
بررسی پلتفرمهای توزیع محتوا نیز نکات جالبی را آشکار میسازد. بیشترین فراوانی انتشار محتوای تقطیع شده مربوط به پلتفرم داخلی ایتا با ۳۱ درصد است، اما در مقابل، بیشترین میزان بازدید محتوا با ۷۴ درصد در پلتفرم اینستاگرام ثبت شده است . این دوگانگی، حاکی از یک راهبرد هوشمندانه در توزیع محتواست؛ استفاده از ظرفیت پیامرسانهای داخلی برای انتشار گسترده و همزمان بهرهگیری از الگوریتم و ضریب نفوذ اینستاگرام برای دستیابی به مخاطب عام.
صفحه رسمی برنامه «محفل» در اینستاگرام نیز در یک سال گذشته رشد ۱۰۰ درصدی داشته و هماکنون یک میلیون و ششصد هزار دنبالکننده دارد . این رقم برای یک برنامه صرفاً قرآنی، آن هم در فضایی که اغلب محتوای دینی با کاهش مخاطب مواجهاند، آماری شگفتانگیز و نیازمند واکاوی جدی است.
فراتر از یک برنامه تلویزیونی
«محفل» اما فقط یک برنامه مناسبتی نیست. این مجموعه با اتخاذ زبان و فرمی تازه، توانسته است قرآن را از حاشیهسازیهای کلیشهای به متن زندگی روزمره مخاطب بازگرداند. به تعبیر کارشناسان، «محفل» نشان داد که اگر تولیدی در تراز بیگپروداکشن با فهم درست از ذائقه مخاطب امروز همراه شود، حتی مفاهیم عمیق دینی نیز میتوانند به جریانی رسانهای تبدیل شوند و تماشاگر را با خود همراه کنند.
حضور قاریان و شخصیتهای برجسته بینالمللی در این برنامه، افق آن را از مرزهای ایران فراتر برده است. در فصل چهارم که هماکنون در حال پخش است، داورانی همچون حامد شاکرنژاد، حسنین الحلو (از لبنان)، احمد ابوالقاسمی و سیدجلال معصومی حضور دارند . همچنین اضافه شدن دو میزبان جدید با رویکرد تنوع مذهبی و فرهنگی ـ حجتالاسلام سیدمحمدباقر طباطبایینژاد (خطیب شیعه) و ابومصطفی سالارزهی (قاری بلوچ و اهل سنت) ـ نشان میدهد که برنامه عزم خود را برای فراگیری و انعکاس وحدت اسلامی جزم کرده است .
عبور از قالبهای سنتی
آنچه آمار و ارقام «محفل» را به یک پدیده رسانهای بدل کرده، نه صرفاً اعداد، بلکه معنای پشت آنهاست. رشد ۸۸ درصدی بازدید در فصل سوم نسبت به فصل دوم، نشان میدهد که این برنامه نه تنها مخاطب خود را از دست نداده، بلکه هر سال بر دامنه نفوذ خود افزوده است. در دورانی که بسیاری از برنامههای تلویزیونی با کاهش مخاطب مواجهاند، «محفل» توانسته با عبور از قالبهای سنتی برنامهسازی دینی و ورود به زیستبوم جدید رسانهای، مسیری متفاوت را ترسیم کند.
این برنامه نشان داد که قرآن میتواند محور یک «تجربه جمعی و تعاملی» در فضای مجازی باشد. وقتی کلیپهای کوتاه از تلاوتهای ناب یا واکنشهای احساسی شرکتکنندگان، میلیونها بار در اینستاگرام و ایتا دیده میشود، یعنی زبان جدیدی برای ارتباط با نسل امروز پیدا شده است. زبانی که نه در آن تحکیم و وعظ خشک خبری است، نه در ورطه سطحینگری فرو میغلتد.
اهمیت راهبردی یک موفقیت
موفقیت «محفل» فراتر از یک دستاورد رسانهای، حاوی یک پیام راهبردی برای مدیران فرهنگی کشور است. گسترش دامنه مخاطبان از رسانه ملی تا پلتفرمهای بینالمللی، و همچنین نگاه فرامرزی برنامه، حکایت از آن دارد که این مسیر میتواند به الگویی برای آینده تولیدات دینی تبدیل شود. همگام با حرکت در مسیر برندینگ برای رسانه ملی، «محفل» به نماد و روایتی اثرگذار در سطح جهان اسلام تبدیل شده است.
در دنیایی که رسانههای معاند با سرمایهگذاری کلان به دنبال اسلامهراسی و ارائه تصویری خشن از دین هستند، برنامۀ که قرآن را با لبخند، اشک شوق و لحظات انسانی پیوند میزند، عملاً در میدان جنگ روایتها وارد شده است. بازدید یک میلیاردی «محفل» یعنی یک میلیارد فرصت برای نشان دادن چهره رحمانی قرآن به جهانیان؛ فرصتی که اگر هوشمندانه از آن استفاده شود، میتواند جریانسازی فرهنگی عمیقی را رقم بزند.
- «محفل»؛ فتح رمضان با یک میلیارد نگاه
- وقتی قرآن وایرال میشود
- از قاب تلویزیون تا تاج اینستاگرام
- یک میلیارد تماشا برای کلام وحی
- محفل؛ بیگپروداکشن ایمان
- رمضان، فصل تصرف دلها و دیتاها
- انقلاب قرآنی در عصر الگوریتم
- محفل؛ برند تازه رسانه ملی
- قرآن در مدار ترند
- از ایتا تا اینستاگرام؛ روایت یک صعود ۸۸ درصدی
اینها هم ضربه دارد، هم استعاره، هم عدد. یعنی همان چیزی که سردبیرها را وادار میکند مکث کنند، نه رد.
