انتشار خبر پیشفروش آلبوم جدید شروین حاجیپور بار دیگر نشان داد که ضدانقلاب و برخی جریانهای همسو، در مواجهه با هنر نه بر پایه ارزشهای فرهنگی عمل میکنند و نه برای فعالیت هنری اصالت قائلاند. همان گروههایی که تا دیروز روایت محدودیتهای حاجیپور را با هیجان بازنشر میکردند، امروز آغاز فعالیت رسمی او را بهانهای برای حمله قرار دادهاند. این رفتوبرگشت، نه یک تغییر موضع ساده، بلکه نشانهای آشکار از نگاه ابزاری و پارادوکسیکال به عرصه فرهنگ است؛ جایی که هنر تنها زمانی پذیرفته میشود که در امتداد پروژه سیاسی مورد نظرشان باشد.
۱. سرمایه نمادین تا زمان بهرهبرداری
شروین حاجیپور پیشتر از محدودیتهای روزمره خود سخن گفته بود. همین روایتها برای مخالفان به «سرمایه نمادین» تبدیل شده بود و او را در زمره چهرههای قابل بهرهبرداری قرار داده بود. اما به محض اعلام انتشار آلبوم «واقعی» پس از سه سال تلاش و انتخاب مسیر قانونی برای ادامه فعالیت هنری، همان روایتها این بار علیه او مصرف شد؛ گویی هنرمند تنها زمانی ارزشمند است که در چارچوب روایت سیاسی مطلوب آنان بگنجد.
۲. دیکتاتوری پنهان به نام آزادی
این تناقض رفتاری، بخشی از الگوی گستردهتری است که در سالهای اخیر در فضای مجازی شکل گرفته: نوعی دیکتاتوری پنهان که به نام آزادی، گزارههای سیاسی خود را معیار ارزشگذاری بر هنر و هنرمند قرار میدهد. در این چارچوب، نه موسیقی، نه خلاقیت و نه زحمت چندساله اهمیت دارد؛ تنها «میزان همسویی» با جریان سیاسی تعیینکننده است و هر مساله ای – حتی اگر ناشی از رشد حرفهای طبیعی باشد – با برچسب «خیانت» یا «همکاری» میخورد.
۳. دو نوع حمایت؛ یکی اصیل، یکی ابزاری
این واکنشها پیامی روشن برای هنرمندان دارد: باید میان دو نوع حمایت تمایز قائل شد؛
– حمایت اصیل که هنر را به مثابه هنر میخواهد و به استقلال حرفهای هنرمند احترام میگذارد،
– و حمایت ابزاری که به محض تغییر شرایط، به حمله تبدیل میشود.
حجم حملات به شروین نشان داد آنچه این گروهها میجویند، هنرمند مستقل نیست، بلکه چهرهای است که نقش رسانهای مورد نظرشان را ایفا کند.
۴. هوشیاری؛ ضرورت امروز هنرمند
در نقطه مقابل، این ماجرا اهمیت هوشیاری هنرمندان را برجسته میکند. عرصه فرهنگ تنها زمانی معنای واقعی مییابد که از بازیهای زودگذر سیاسی فاصله بگیرد و بر مسیر حرفهای و مستقل متمرکز شود. هرچند فشارهای شبکههای اجتماعی میتواند چهرهها را دچار تردید کند، اما تجربه نشان داده این موجهای احساسی نه پایدارند و نه اصیل. هنرمند امروز باید بداند هر حمایتی سرمایه نیست و هر حملهای واقعیت را تعریف نمیکند؛ مرجع واقعی، اثر هنری و نسبت آن با جامعه است.
در مجموع باید گفت، پروژه حمله به شروین حاجیپور، از یک سو تناقضهای جریان ضدانقلاب را برملا کرد و از سوی دیگر یک واقعیت را یادآوری کرد: فضای فرهنگ تنها زمانی قابل اتکا است که معیارهای هنری از میدان سیاستزدگی بیرون کشیده شوند. تجربه حاجیپور هشداری جدی به همه فعالان هنری است؛ میدان فرهنگ، عرصه اصالت و هویت است و هرگاه به ابزار تبلیغاتی یک جریان بدل شود، نه هنر باقی میماند و نه هنرمند.
