نوزدهمین دوره جشنواره بینالمللی فیلم مستند «سینما حقیقت» با شمایلی متحول و با تأکید ویژه بر روایت مظلومیت و مقاومت مردم غزه کار خود را آغاز میکند. این دوره که همزمان با میلاد حضرت فاطمه زهرا(س) و روز دانشجو افتتاح میشود، نه تنها شاهد رشد کمّی آثار است، بلکه با افزودن بخشهای جدید و میزبانی از چهرههای شاخص بینالمللی، در پی اثربخشی بیشتر در فضای فرهنگی و گفتمان مستندسازی است.
نگاه به غزه؛ از التزام تا رسالت
یکی از نقاط تمایز و شاید محور اصلی این دوره، تمرکز بیسابقه بر موضوع غزه و مقاومت است. محمد حمیدیمقدم، دبیر جشنواره، این اولویت را چنین تشریح کرد: «امسال توجه ویژه به غزه و مقاومت داریم و بخش غزه جایزه جداگانهای دارد.» تحقق این وعده با حضور رشید مشهراوی، کارگردان سرشناس فلسطینی، که به عنوان مهمان ویژه دعوت شده است، عینیت مییابد. همچنین نمایشهای ویژهای به آثار فیلمسازان غزه و همچنین مستندهایی با موضوع جنگ ۱۲ روزه اختصاص دارد. این جهتگیری، جشنواره را از یک رویداد صرفاً سینمایی به پلاتفرمی برای بازتاب صدای مظلومان تبدیل میکند.
آمار و روندها؛ رشد تولید و تولد بخشهای جدید
بر اساس اعلام دبیرخانه، جشنواره امسال شاهد رشد ۳۰ تا ۳۵ درصدی در تعداد آثار تولیدی نسبت به دوره قبل بوده است. از میان ۷۸۰ فیلم ارسالی، در نهایت ۲۵ اثر در بخش مسابقه ملی، ۲۳ فیلم بلند، ۲۰ فیلم نیمهبلند، ۲۴ فیلم در بخش شهید آوینی و ۱۷ فیلم در بخش تازهتأسیس دانشجویی به دور رقابتی راه یافتهاند. ایجاد بخش دانشجویی با شرط سنی زیر ۳۰ سال و مقطع کارشناسی ارشد، نشان از توجه جشنواره به پرورش نسل آینده مستندسازان دارد.
از دیگر نوآوریهای این دوره، راهاندازی بخش «عکس مستند» است. هدف از ایجاد این بخش، که در خانه هنرمندان ایران برپا میشود، پیوند زدن سینمای مستند با عکاسی روایی و فراهم آوردن بستری برای خلق ایدههای جدید مستند از دل یک عکس است.
میزبانی چهرههای جهانی و پاسخ به فضاسازیها
حمیدیمقدم با اشاره به حضور فیلمهایی از کشورهایی مانند هند، برزیل، ترکیه، چین و ایتالیا، از میزبانی مهمانانی بینالمللی خبر داد. از جمله آنها نوه رابرت فلاهرتی، پیشگام سینمای مستند، است که کارگاهی تخصصی برگزار خواهد کرد. دبیر جشنواره در عین حال به فضاسازیهای هدفمند برای کمرنگ کردن وجهه بینالمللی جشنوارههای ایرانی اشاره و آن را ناشی از فعالیتهای «مذبوحانه از داخل کشور» دانست. وی تأکید کرد: «ما به دنبال رفت و برگشت فرهنگی هستیم و روابط سینمایی خود را با کشورهای دوست و همسایه افزایش میدهیم.»
از مستند سیاسی تا حفاظت از حقوق سوژه
در پاسخ به پرسشی درباره حضور «فیلمهای سیاسی»، دبیر جشنواره ضمن اشاره به کمبود چنین آثاری، تصریح کرد: «در مستندهای سیاسی، ما به دنبال نگاه مستندسازی دلسوز به ایران هستیم، نه فیلمی که نگاه به صندوقهای فاند خارجی دارد.» وی همچنین فرآیند انتخاب آثار را مبتنی بر رأی ۲۲ مشاور و متخصص دانست که تضمینکننده سلامت نسبی گزینش است.
یکی از موارد قابل تأمل، حذف یک فیلم به دلیل ملاحظات حقوقی و اخلاقی بود. حمیدیمقدم توضیح داد این تصمیم برای «حراست از حقوق شخصیت اصلی» فیلم، که فردی مسن بود و احتمالاً از تبعات پخش عمومی سخنانش آگاهی نداشت، اتخاذ شده است. این موضوع، موازنه دقیق بین آزادی بیان و مسئولیت اجتماعی جشنواره را به نمایش میگذارد.
نوزدهمین جشنواره سینما حقیقت، علاوه بر نمایش فیلم، میزبان مراسم نکوداشت مرحوم اصغر مسعودشاهی (مبدع جشنواره آنلاین) و فرهاد ورهرام و نیز یادبودی برای آرش کردسالی و شهرام میراب اقدم خواهد بود.
به نظر میرسد «سینما حقیقت» در این دوره، با پیوند زدن رسالت آگاهیبخشی با تکلیف روایتگری از مظلومیت، و از سویی با توجه به نوآوریهای فرمی و تربیت نسل جدید، میکوشد تعریف گستردهتری از یک جشنواره مستند موفق ارائه دهد. موفقیت این مسیر، نه تنها در آمار و حضورها، که در توانایی ایجاد گفتوگوی مؤثر و اثرگذاری در سپهر فرهنگی منطقه و جهان سنجیده خواهد شد.
